เทศกาลสำคัญที่คนไทยเชื้อสายจีนรอคอยกำลังจะมาถึงแล้ว วันไหว้พระจันทร์ ซึ่งในปีนี้ตรงกับวันที่ 6 ตุลาคม 2568 เป็นช่วงเวลาที่ทุกคนในครอบครัวจะได้มารวมตัวกันเพื่อเฉลิมฉลองเทศกาลอันแสนอบอุ่น พร้อมกับขนมไหว้พระจันทร์ที่เป็นสัญลักษณ์สำคัญของเทศกาลนี้ หากคุณอยากรู้ว่า เทศกาลไหว้พระจันทร์คืออะไร ทำไมถึงสำคัญ และมีขั้นตอนการไหว้อย่างไรบ้าง บทความนี้จะพาคุณไปทำความรู้จักกับประเพณีโบราณที่เต็มไปด้วยความหมายและความเชื่ออันลึกซึ้ง
เทศกาลวันไหว้พระจันทร์คืออะไร
เทศกาลไหว้พระจันทร์ (Moon Festival) หรือที่รู้จักกันในชื่อเทศกาลจงชิว เป็นประเพณีเก่าแก่ของชาวจีนที่มีมานานกว่า 3,000 ปี ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ตามปฏิทินจันทรคติของจีน ซึ่งเป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวงและส่องสว่างที่สุดในรอบปี
ตำนานที่เล่าขานกันมาอย่างยาวนานและเป็นที่รู้จักมากที่สุดคือเรื่องราวของ "ฉางเอ๋อ" เทพธิดาแห่งดวงจันทร์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความรักและความสามัคคี การไหว้พระจันทร์จึงเป็นการแสดงความเคารพต่อเทพธิดาฉางเอ๋อ ขอพรให้ชีวิตร่มเย็นเป็นสุข ครอบครัวอยู่กันพร้อมหน้าพร้อมตา และเป็นการเฉลิมฉลองการเก็บเกี่ยวพืชผลที่อุดมสมบูรณ์ในฤดูใบไม้ร่วง
ความหมายของขนมไหว้พระจันทร์แต่ละไส้
สิ่งที่จะขาดไม่ได้ใน เทศกาลไหว้พระจันทร์ คือขนมไหว้พระจันทร์ ขนมทรงกลมคล้ายดวงจันทร์ที่เต็มเปี่ยมไปด้วยความหมายมงคล ไส้ขนมแต่ละแบบไม่เพียงแต่ให้รสชาติที่อร่อย แต่ยังแฝงไว้ด้วยคำอวยพรดี ๆ อีกด้วย
เป็นไส้ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดและถือเป็นไส้ดั้งเดิมของขนมไหว้พระจันทร์ ความหมายคือ ความอุดมสมบูรณ์ ความบริสุทธิ์ และความเจริญรุ่งเรือง
ถั่วแดงเป็นสัญลักษณ์ของความรักและความปรารถนาดี หมายถึงความรักที่มั่นคง ความสุข และความสามัคคี
สำหรับชาวจีน ทุเรียนคือ "ราชาแห่งผลไม้" ไส้ทุเรียนจึงเป็นตัวแทนของความมั่งคั่ง ความร่ำรวย และความสำเร็จ
เป็นไส้ที่ประกอบด้วยธัญพืช 5 ชนิด เช่น เมล็ดฟักทอง งาขาว เม็ดมะม่วงหิมพานต์ ฯลฯ โหงวยิ้งหมายถึงธาตุทั้ง 5 ในจักรวาล (ดิน น้ำ ไฟ ไม้ โลหะ) เป็นสัญลักษณ์ของความมงคลและพลังชีวิต
ไข่แดงกลม ๆ เปรียบเสมือนพระจันทร์เต็มดวงที่ส่องประกาย แสดงถึงความสมบูรณ์พูนสุขและความเป็นสิริมงคล
ขั้นตอนการไหว้พระจันทร์และของที่ต้องเตรียม
การไหว้พระจันทร์จะจัดขึ้นในตอนกลางคืน เมื่อพระจันทร์เต็มดวงส่องสว่าง โดยมีขั้นตอนและของไหว้ดังนี้
ของที่ต้องเตรียม
- ขนมไหว้พระจันทร์: จำนวน 4 ชิ้น หรือเป็นคู่ (อย่างน้อย 4 ชิ้น) หรือเป็นจำนวนเลขคู่
- ผลไม้: เช่น ส้มโอ ส้ม แอปเปิล และผลไม้ที่มีความหมายมงคลอื่น ๆ จำนวน 4 อย่าง
- ธูป: 3 หรือ 5 ดอก
- เทียน: 1 คู่
- น้ำชา: 4 ถ้วย
- ของไหว้ที่เป็นมงคล: เช่น โคมไฟ กระดาษเงินกระดาษทอง กระดาษรูปพระจันทร์
- ดอกไม้: ดอกไม้ที่มีกลิ่นหอม เช่น ดอกไม้จีน, ดอกมะลิ
ขั้นตอนการไหว้
- จัดโต๊ะไหว้หันหน้าไปทางทิศตะวันออก (หรือทิศที่มองเห็นพระจันทร์ชัดเจน)
- นำของไหว้ทั้งหมดจัดวางบนโต๊ะ
- จุดธูปเทียน กล่าวคำอธิษฐานและขอพรจากเทพธิดาฉางเอ๋อ ขอให้ครอบครัวมีความสุข ความสามัคคี และชีวิตรุ่งเรือง
- เมื่อธูปหมดดอกแล้ว ให้ลาของไหว้และนำไปรับประทานร่วมกันในครอบครัว
บทสวดไหว้พระจันทร์
การสวดมนต์เพื่อขอพรจาก องค์จันทราเทพ หรือเทพธิดาฉางเอ๋อ สามารถเลือกใช้ได้ทั้งแบบสั้น แบบยาว หรือแบบคัมภีร์ ตามความสะดวกและความศรัทธา
บทสวดไหว้พระจันทร์ (แบบสั้น)
เป็นบทสวดที่นิยมใช้กันทั่วไป มีความหมายที่กระชับและครอบคลุม
ตั้งนะโม 3 จบ
"โอม จันทรา ศศิประภา นะมะฮา นะโม ไท้อิม ผู่สัก ม่อ ฮ่อ สัก"
(จากนั้นกล่าวคำอธิษฐาน)
"ข้าแต่จันทราเทพ จันทราเทวี ขออัญเชิญพระองค์มารับเครื่องสักการะบูชาที่ข้าพเจ้าได้จัดถวายในวันนี้ ขอได้โปรดประทานความสุขสงบในจิตใจ ความรักที่มั่นคง ความมั่งคั่งอุดมสมบูรณ์ และความเจริญรุ่งเรืองแก่ครอบครัวของข้าพเจ้าด้วยเทอญ"
บทสวดไหว้พระจันทร์ (แบบยาว)
เป็นบทสวดที่ใช้ในพิธีแบบดั้งเดิม เน้นการกล่าวคำบูชาและขอพรที่ละเอียดมากขึ้น
ตั้งนะโม 3 จบ
"สัพเพ สังขารา อะนิจจา, สัพเพ สังขารา ทุกขา, สัพเพ สังขารา อะนัตตา"
"วันเพ็ญเดือนแปด ยามแสงจันทราส่องสว่าง พระจันทร์เต็มดวงส่องแสงเจิดจ้าเหนือพื้นนภา ข้าพเจ้าขออัญเชิญองค์ไท้อิมหรือเทพธิดาฉางเอ๋อ ซึ่งเป็นเทพแห่งจันทรา ผู้ประทานความสงบสุข ความบริสุทธิ์ และความอุดมสมบูรณ์"
"ในวันมงคลนี้ ข้าพเจ้าได้จัดเตรียมเครื่องสักการะอันประกอบด้วยขนมไหว้พระจันทร์ ผลไม้มงคล น้ำชา และดอกไม้หอม เพื่อเป็นการบูชาและแสดงความเคารพต่อพระองค์ ขอพระองค์โปรดรับเครื่องบูชาเหล่านี้และประทานพรให้แก่ข้าพเจ้าและครอบครัว"
"ขอให้ความรักในครอบครัวมั่นคงและยืนยาวดุจแสงจันทร์ที่ส่องสว่างตลอดคืน ขอให้มีแต่ความสุข ความเจริญรุ่งเรือง มีโชคลาภ เงินทองไหลมาเทมา และชีวิตราบรื่นปราศจากอุปสรรคใด ๆ ด้วยเทอญ"
บทสวด “ไถ่อิมแชกุงเสี่ยเก็ง” หรือ “พระคัมภีร์แม่พระจันทร์”
บทสวดนี้เป็นคัมภีร์ที่ใช้สำหรับสวดบูชาและขอบคุณองค์จันทราเทพ (ไท้อิม) โดยเฉพาะ ซึ่งนิยมใช้ในพิธีที่เน้นการแสดงความเคารพอย่างลึกซึ้งต่อบุญคุณของดวงจันทร์
คำกล่าวอัญเชิญ:
ขอนอบน้อมอัญเชิญพระคัมภีร์แม่พระจันทร์ เพื่อกล่าวขอบคุณในบุญคุณ
บทสวด:
องค์จันทราเทพผู้ส่องสว่างทั่วทุกสารทิศ แสงแห่งความเมตตาปกคลุมไปทั่วท้องฟ้า
ประทานพรแก่มนุษย์และสรรพสิ่งทั้งหลาย นำมาซึ่งความสุขสงบและสันติสุข
วันนี้ในเทศกาลกลางฤดูใบไม้ร่วงที่พระจันทร์เต็มดวง ข้าพเจ้าเหล่าศิษย์ผู้ศรัทธา ขอนอบน้อมกราบไหว้ด้วยใจจริง
ขอขอบพระคุณในบุญคุณและอานุภาพที่ทรงคุ้มครอง ขอให้กรรมชั่วทั้งหลายหมดไป และขอให้ปัญญาเพิ่มพูนขึ้น
ขอดลบันดาลให้ครอบครัวอยู่กันอย่างปรองดอง สุขภาพแข็งแรง และหน้าที่การงานราบรื่น
ขอให้โชคลาภเงินทองไหลมาไม่ขาดสาย ขอให้มีแต่ความสุขยืนยาวและปราศจากโรคภัย
ขอให้แสงจันทร์ส่องสว่างทั่วทั้งจักรวาล ปัดเป่าภัยพิบัติและอุปสรรคทั้งปวง ให้ทุกสิ่งเป็นไปตามที่ปรารถนา
องค์จันทราเทวี ผู้ทรงเมตตายิ่งใหญ่และมีบุญคุณอันหาประมาณมิได้
ข้อห้ามที่ไม่ควรทำในวันไหว้พระจันทร์
แม้ว่าจะเป็นเทศกาลที่เต็มไปด้วยความสุข แต่ก็มีข้อห้ามและความเชื่อบางอย่างที่ควรระมัดระวัง
- ห้ามชี้หน้าพระจันทร์ การชี้หน้าพระจันทร์ถือว่าเป็นการไม่ให้ความเคารพแก่เทพเจ้า
- ห้ามตักน้ำกลางแจ้ง เชื่อกันว่าเป็นการรบกวนเทพธิดา
- ห้ามทำกิจกรรมที่เสียงดัง เช่น การสังสรรค์ส่งเสียงดัง เพราะเชื่อว่าจะรบกวนการทำพิธี
- ห้ามรับประทานขนมไหว้พระจันทร์คนเดียว ควรรับประทานร่วมกับครอบครัวเพื่อเสริมสร้างความรักและความอบอุ่น
- ห้ามสบประมาทพระจันทร์ ไม่ควรพูดจาที่ไม่สุภาพหรือบ่นเกี่ยวกับพระจันทร์
เทศกาลแห่งความสุขและความสามัคคีที่รอคอย
เทศกาลไหว้พระจันทร์ เป็นมากกว่าแค่การเฉลิมฉลอง แต่เป็นประเพณีที่สะท้อนถึงความรักความผูกพันในครอบครัว การรำลึกถึงบรรพบุรุษ และการขอพรให้ชีวิตมีแต่ความสุขและความเจริญรุ่งเรือง การไหว้พระจันทร์จึงเป็นโอกาสที่ดีที่จะได้ใช้เวลาร่วมกับคนที่คุณรักและส่งต่อความเชื่อและธรรมเนียมอันดีงามนี้จากรุ่นสู่รุ่น
หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจถึงความสำคัญของ วันไหว้พระจันทร์ และสามารถเตรียมตัวสำหรับเทศกาลอันแสนพิเศษนี้ได้อย่างสมบูรณ์แบบ แล้วอย่าลืมมาเฉลิมฉลองกันใน วันที่ 6 ตุลาคม 2568 นี้ หากคุณชื่นชอบบทความดีๆ ที่ช่วยให้คุณได้เรียนรู้เรื่องราวทางวัฒนธรรมและเทศกาลสำคัญต่าง ๆ อย่าลืมติดตามเรื่องราวอีกมากมายได้ที่ Chill on กินเที่ยว
จัดทำโดย : พิชชาภรณ์ ผาสุขดี
